Grote Kliswortel

Is het nu Grote Klit of Grote Kliswortel..?

Arctium lappa zo heet hij in het Latijn en overal op de wereld snappen de biologen, tuinfreaks of telers dan direct waar je het over hebt. De grote klit! Mits je van bijzondere allang vergeten groente houdt.

Breek je het Latijnse woord in tweeën dan krijg je Arctium dat naar het Grieks als Arktos vertaald kan worden. Arktos is het Griekse woord voor beer. Beren hebben een dikke vacht en de zaaddozen van de Grote Klit hebben ook een harig uiterlijk. Het woord “Lappa” betekend grijpen en als je die woorden weer samen vertaald dan krijg je grijpgrage beer. Maar goed dat wij wat nuchterder zijn hier in het kouwe Nederland en deze smakelijke plant de Grote Klit hebben genoemd. De zaaddozen hechten of klitten zich namelijk graag vast aan je hond of ander huisdier. Beren hebben we namelijk al eeuwen niet meer in Nederland.

Maar ik kijk graag terug naar mijn eerste ontmoetingen met de grote klit, ver voordat ik wist dat je hem kon eten.

Mocht je in een regio wonen waar de grote klit veelvuldig voorkomt dan heb je waarschijnlijk ook wel eens in je jeugd een ware grote klit-oorlog gevoerd.

Bij mij moest er wel eens de schaar in worden gezet en dan was mijn kapsel niet meer echt evenredig lang. Mocht je bovenstaande niet snappen dan weet je direct dat je niet in een grote klit regio zit.

Of je kent hem misschien onder een andere naam zoals bijvoorbeeld: kliswortel, Jan Plak An, dokke, cladde, dokkewortel, schuftwortel, klessen, kletteren, klisters, stekels, klevers, hoofdzeerkruid, dokkebladen en kladdebladden.

Maar laten we even terugkeren naar het Wildplukken. De grote klis ooit een van de zetmeel leveranciers van onze voorouders is lange tijd in de vergetelheid geraakt. Maar op dit moment wordt hij zelfs geteeld aangeboden. De betere bio-zaken hebben hem in de winter in het assortiment.

Het is even wat werk om de wortel uit te graven ( want daar gaat het ons om ) maar als je eenmaal de wortel hebt dan kun je er alle kanten mee op. Langzaam garen in de oven, puree van maken of een soep van trekken. De mogelijkheden zijn oneindig. Je kunt er zelfs drank van maken.

De grote klit is een tweejarige dat houdt in dat hij in het eerste jaar een dikke penwortel maakt. Het tweede jaar gebruikt de plant het zetmeel uit de wortel om de zaden te maken die blijven klitten. De wortels verharden in het tweede jaar en zijn dan niet meer te eten. Dus graaf alleen wortels  uit van planten die nog niet gebloeid hebben. Deze zijn niet vezelig zoals de planten die in bloei staan. Graaf ze ook alleen uit vanaf einde oktober en niet eerder, je krijgt dan meer wortel voor je graafwerk. En probeer hem er niet uit te trekken want dan breekt hij vaak af en dan is jammer.

Maar waar is de grote klit goed voor..?

Wie bekend is met de signatuurleer zal weten dat behaarde planten de eigenschap bezitten dat ze goed zijn voor het haar. Maar bij de grote klit krijg je gelijk een waslijst aan gezonde zaken erbij. Zo zou de plant goed zijn voor de huid, helpen tegen esceem, bloedzuiverend, vochtafdrijvend, draineerd de lymfen, goed voor een verstoorde stofwisseling etc.. alles is goed gedocumenteerd op https://mens-en-gezondheid.infonu.nl

Wat eet je nu van de grote klit..?

Vooral de wortel maar ook de bladstengels zijn te eten. Helaas zijn die nu allemaal in dit jaargetijde verdwenen. We zitten nu in de winter en de stengels zijn er niet meer. Maar mocht je ze nou in de zomer tegenkomen dan kan je van de stengels en bladeren eten. Ze zijn wel vrij bitter.

Grote Klis op zuur

Ingrediënten

  • 1 kilo kliswortel geschild en in 2 cm dikke stukken gesneden
  • 250 ml rijstwijnazijn
  • 250 ml water
  • 2 eetlepels piment
  • 2  laurierblaadjes
  • 5 stuks steranijs
  • 8 cm in plakjes gesneden en geschilde gember
  •  2 theelepels wilde mosterdzaad of gewoon mosterdzaad
  • 1 wortel van nagelkruid of 1 theelepel kruidnagel
  • 1 theelepel zout

Werkwijze:

  • Maak de kliswortel schoon en schil hem en portineer hem in 2 cm dikke blokjes
  • Stoom de wortel in een pan voor 30 minuten of totdat je hem met een vork door kunt prikken ( beet gaar )
  • Haal ze uit de stoom pan en plaats ze in gesteriliseerde potje
  • Meng de azijn en water in een pan en breng aan de kook
  • Voeg alle kruiden toe en laat voor 10 minuten koken
  • Laat de massa een beetje afkoelen en giet over de klit in de pot

    bewaar op een donkere plek voor minimaal twee weken voordat je de klit gebruikt

Bier van Honing, Kliswortel en Paardenbloem

Ingrediënten

  • 2 grote klit wortels
  • 1 ½  grote paardenbloem wortels
  • 5 liter chloorvrije mineraalwater
  • 500 gram honing
  • 2 volle eetlepels appelstroop
  • Sap van 1 citroen
  • 2 theelepels brouwersgist of champagnegist als je er aan kunt komen

Werkwijze:

  • Verzamel alleen eenjarige wortels
  • Reinig de wortels grondig en hak ze vervolgens in kleine stukjes
  • De hoeveelheid wortel klit paardebloem is 2 staat tot 1
  • Voeg dit toe aan  2 ½ liter water
  • Breng aan de kook en laat het voor 20 minuten stoven
  • Los de honing en appelstroop op
  • Neem de pan van het vuur en laat tot 35 graden afkoelen
  • Zeef de wortels uit de drank door het door een doek te laten lopen
  • Voeg het citroensap en de gist aan de  andere 2 ½ liter water toe
  • Meng de twee dranken door elkaar en giet ze dan in flessen
  • Bottel de drank in beugelflessen bv Grolsch bierflessen
  • Ontlucht de flessen elke twee dagen
  • Let vooral goed op het steriliseren van de flessen

    de drank moet binnen enkele dagen gedronken worden en is niet heel lang houdbaar, als hij gaat gisten dan is hij max 2 weken houdbaar is mijn ervaring
| Geen categorie |

Mierikswortel

Mierikswortel  graven

Armoracia rusticana In grote groepen staan ze langs snelwegen in de bermen .Of langs dijken en sloten. De meeste herkennen de mierikswortel niet maar ze komen in grote getallen voor in de Nederland. Het blad lijkt veel op ridderzuring en ik denk dat daarom de meeste mensen geen idee hebben dat we zoveel wilde mierikswortel in ons kleine landje hebben. Het is heel simpel om de mierikswortel test te doen. Kneus een bladstengel en ruik eraan. Ruikt het scherp en fris naar pittige radijs dan heb je de mierikswortelplant te pakken. Maar dan ben je er nog niet. Het lekkerste gedeelte van de plant zit namelijk onder de grond, het gaat namelijk om de wortel. En dat kan nogal eens lastig worden. Het ligt aan de grondsoort of je de wortel een beetje goed kunt uitgraven. Op klei groeit de wortel namelijk niet in een mooie dikke pen maar splitst de wortel zich al vrij snel en allerlei kleine wortelpennen.  En als het droog weer is dan moet je behoorlijk door de dikke droge klei om de wortels te bemachtigen. Maar dat is juist de uitdaging van het wildplukken. Je krijgt niets voor niets!   Maar waar komt die naam nou vandaan? Het woord mierik is volgens sommige geschriften afgeleid van Miere wat moeras betekend. In het Duits heet de plant Meerrettich wat vrij vertaald zeeradijs betekend.  Maar als je naar de Latijnse naam kijkt dan zie je in Armoracia twee Keltische worden staan.  Ar wat nabij betekend en Mor wat zee betekend. De plant groeit dan ook volop langs de Nederlandse rivieren. Overal in Nederland op rijke gronden. Vooral verwilderd vanuit heemtuinen en moestuinen. Veel aanwezig in het rivierengebied en de duinstreek.   Mierikswortel laat zich heel goed kweken en het is tevens een prachtige bloeiende plant met mooie witte kruisbloemen.
Hoe herken je mierikswortel?
  • Brassicaceae (Kruisbloemenfamilie)
  • Overblijvend kruid
  • Dikke witte penwortel
  • De bladeren vormen een rozet met grote puntige getande bladeren
  • De bladeren hebben een dikke middenrif
  • De bloemen zijn wit, in pluimen en vormen kleine kruisjes
  • Bloeitijd mei tot juli
  • De plant wordt tot 1,2 meter groot
  • Als je het blad kneust dan ruikt het sterk naar radijs

Wanneer pluk of graf je de wortel uit?

Hele jaar door. In de winter zet ik vaak een stokje bij het bladrozet om precies te weten waar ik de wortel moet opgraven.

Waar is het goed voor?

De volgende medicinale werking wordt aan mierikswortel toegeschreven:

  • Antibacterieel
  • Spijslust bevorderd
  • Antisceptisch
  • Slijmoplossend
  • Verlicht bij hooikoorts

Weetjes

  • Vaak worden mierikswortel een wasabi door elkaar gehaald. Wasabi is echter een echte waterminnende soort en komt uit Azië en wordt in vulkanische beken gekweekt.
  • Eet niet te veel mierikswortel achter elkaar, het kan leiden tot diarree met bloed.
  • Bewaar verse mierikswortel in een natte doek want hij droogt snel uit.
  • Wil je het in je moestuin hebben ( een must ) zaai het dan gewoon in regels, het vermeerderd vanzelf 

Gebruik

De jonge bladeren gaan heel goed in salades. De bloemen kunnen ook voor diverse doeleinden gebruikt worden zoals in mayonaises. De mierikswortel kent vele toepassingen. Het zaad kan gedroogd en vermalen worden, ook zijn de kiemen erg lekker. Maar het gaat vooral om de wortel.

Mierikswortel saus 

Ingrediënten:

  • 1 kopje zure room
  • ¼  kop geraspte verse mierikswortel
  • 1 eetlepel Dijon mosterd
  • 1 theelepel witte wijnazijn
  • ½  theelepel zout
  • ¼  theelepel vers gemalen zwarte peper

Werkwijze:

  • Meng alle ingrediënten met een garde of in een keukenmachine
  • Laat minimaal 4 uur trekken of zet het in de koelkast voor de nacht

Lamsschenkels met mieriksworteljus

Ingrediënten:

  • ¼  kopje extra vergine olijfolie
  • 4 lamsschenkel (ongeveer 2 kilo in totaal)
  • 1 kopje bloem
  • 2  middelgrote uien, gehalveerd en in dunne plakjes gesneden
  • 2 stelen bleekselderij, in blokjes gesneden
  • 2 wortelen, in blokjes gesneden
  • 2 laurierblaadjes
  • 4 takjes verse tijm
  • Zeezout en versgemalen zwarte peper naar smaak
  • 6 teentjes knoflook, gepeld en plat geslagen
  • 1 ½  liter runderbouillon
  • ½ liter donker bier
  • ¼  kop geraspte verse mierikswortel

Werkwijze:

  • Verwarm de oven voor op 200 graden
  • Zet een grote Dutch Oven of een gietijzeren braadpan op het fornuis en doe hierin de olijfolie
  • Haal de schenkels door de bloem en braad ze aan in de olijfolie
  • Hal de schenkels uit de pan en voeg ui, knoflook, wortelen en selderij toe
  • Bak de groenten 6-8 minuten tot  ze  gekarameliseerd zijn.
  • Voeg tijm, laurier en breng op smaak met zout en peper
  • Blus af met bier en voeg de bouillon toe
  • Doe de schenkels terug in de pan en bedek met een deksel en plaats in de oven
  • Kook voor 2 uur tot het vlees  van het been begint te vallen
  • Haal de schenkels uit de pan en bedek ze me folie
  • Haal ook de tijm en laurierblad uit de saus
  • Reduceer de saus flink tot een mooie dikte
  • Voeg geraspte verse mierikswortel toe en dik in
  • Verwijder te veel drijvend vet
  • Serveer de schenkels en giet er dan de jus met mierikswortel over
| Geen categorie, Homepage |

Wildplukken late Herfst

Je zou denken dat de natuur nu in rust gaat immers de winter staat voor de deur. Maar niets is minder waar. Het is nog steeds een paddenstoelen Walhalla buiten. De late herfst paddenstoelen zijn er nu volop. Denk eens aan de paarse schijnridderzwammen, de fluweelpootjes, de winteroesterzwammen die nu massaal verschijnen. De herfst is nu net voor de eerste nachtvorst nog steeds een groot Wildpluk Paradijs.

Maar er is meer dan bos en veld in Nederland. In de Oosterschelde bloeien nu de winter wieren op. Zodra het water kouder wordt gaat de Wakame groeien. Hele onderwater wouden ontstaan op dit moment in het zoute water van de Oosterschelde. Als je nu naar Yrseke gaat neem dan ook wat alikruiken en oesters mee. Niets leukers dan wildplukken langs de Oosterschelde en er ’s avonds een heerlijke maaltijd mee bereiden.

Wat valt er nu allemaal te vinden aan het strand, in bos en veld? Het zou een epistel worden van 30 pagina’s maar ik geef je nu mijn 10 favorieten:

  • Winter Oesterzwammen
  • Grote Kliswortels
  • Wilde appels (Malus sylvestris )
  • Japanse dwergkwee appetjes
  • Rozenbottels
  • Mispels
  • Porseleinzwam
  • Trechtercantharellen
  • Suikerwier
  • Grote Sponszwam
| Geen categorie |

Veldkers

Veldkers

 Cardamine hirsuta

Als moestuinder of tuinliefhebber moet je toch wat in de winter. Een beetje tuinkers kweken in de vensterbank of in de keuken. Iedereen heeft het wel eens gedaan. Als kind of als volwassene. Een plukje groen ergens op een schoteltje. Maar sinds ik me verdiept heb in het wildplukken weet ik dat er buiten een evenknie van de slappe kers op het schoteltje groeit. Het floreert in de koude maanden.

Hele plantsoenen die niet meer geschoffeld worden staan in de winter vol met kleine veldkers. Dit smakelijke kleine plantje is het neefje of nichtje van de wilde waterkers en het ook zo smakelijke barbarakruid ( ook te vinden in de winter ).

Ik breng het zelfs naar restaurants in de stad die het plantje verwerken in mooie gerechten. De sierlijke blaadjes zien er niet alleen leuk uit maar smaken lekker pittig.

Soms sta ik gebukt in een plantsoen ( daar vind ik echt de meeste veldkersjes in de winter ) en word ik 1 op de 3 keer aangesproken. Of ik aan het onkruid wiedden ben of bent u iets kwijt meneer? Het leukste gesprek had ik met een oude dame die direct zag dat ik aan het foerageren was. “Kun je dat eten Meneer”?  Een heel gesprek over de hongerwinter was het gevolg. Wisten ze toen maar dat je al die wilde planten kon eten dan waren er minder verhongerd. Ik moest haar toch vertellen dat zelfs al wist je dat je veel planten in de winter kunt er niet genoeg in Nederland groeit om de mensen te voeden. Niet als alles bedekt is met een laag sneeuw en ijs. Want als het vriest dan moet ik ook mijn wildpluk activiteiten grotendeels staken.

Ze proefde een beetje van de veldkers en zei “dat zal lekker smaken op een broodje met jonge kaas en appelstroop”!

Maar hoe ziet dit kruidje er dan uit?   Kenmerken:
Veldkers is waarschijnlijk een van de meest makkelijk te herkennen winterkruiden die je kunt plukken. Vooral het bladrozet met de geveerde blaadjes en witte bloemetjes zijn karakteristiek.
  • Kruisbloemenfamilie (Brassicaceae)
  • Eenjarige, kruidachtige plant
  • De bladeren vormen een bladrozet
  • De bladeren zijn geveerd of dubbel geveerd met een gave rand
  • De bloemen zijn wit en heel klein tot 4 mm en kruisbloemig
  • Bloeitijd is het hele jaar door mits het niet vriest
  • De plant wordt tot 15 centimeter groot

Waar te vinden

Overal in Nederland te vinden

Wist je dat?

Er verschillende soorten veldkersen te vinden zijn in Nederland.

Dat de naam cardamine afkomstig is van het Griekse woord voor cardamon een plant uit de gemberfamilie. Dit komt omdat veldkers dezelfde pittige smaak heeft.

Er nu onderzoeken lopen over de medicinale werking van veldkers. Er schijnen bijzondere stoffen in te zitten die helpen tegen ziektes aan het hart.

Wat doe je dan met veldkers?

Je kunt veldkers gebruiken in salades, soepen en sauzen. Ook goed als dressing of bij vettige gerechten. Je kunt veldkers zelfs in wok schotels verwerken maar hoe simpeler het gerecht hoe beter dit kersje tot zijn recht komt.

Boterham Oude kaas, appelstroop en Veldkers

Ingrediënten:

•          Koop een mooi zuurdesembrood met een harde korst bij een goeie bakker

•          Oude kaas

•          Appelstroop

•          Handvol veldkers

•          Peper en olijfolie

Werkwijze:

•          Snijd dikke plakken van het brood

•          Smeer op een kant lekkere boerenboter

•          Smeer op de andere zijde appelstroop

•          Beleg met de oude kaas

•          Peper uit de molen erover en een flinke scheut olijfolie

Huis, tuin en keuken sla met Veldkers

Ingrediënten

•          1 hand gewassen veldkers ontdaan van worteltje en zand

•          Elk willekeurige krop sla van ijsberg tot een botersla kropje

•          Vinaigrette naar keuze  of enkel citroensap met olijfolie en peper

Werkwijze:

•          Meng de verschillende slasoorten samen met de veldkers

•          Voeg de vinaigrette toe of besprenkel met citroensap, peper en olijfolie

•          Meng en serveer direct 

| Geen categorie |

Met het emmertje aan het strand Zeewieren

Kelp Wakame

Kelp of Wakame in de Oosterschelde

 

 

Zeewieren Hollandse Sushi?

Daar sta je dan met je emmertje en schepje op het strand. Altijd gezellig en vooral als de zon schijnt en het korte broekenweer is. Helaas is het nu februari en kun je die broek maar beter in de kast laten liggen. Einde winter is wel het seizoen om de mooiste wieren aan de kust te vinden. Zeeland is bij uitstek de Zeewier provincie en de Oosterschelde het Walhalla.

Wat dacht je van de grote groep zeewieren? De normaalste zaak om tijdens een bezoek bij de Japanner om je helemaal vol te stoppen met zeewier. Van de Nori-vellen tot de ziewiersalade. All you can eat! Maar wat zijn nou eigenlijk zeewieren?

Zeewier is een verzamelnaam voor een grote groep algen die in zee leven. Sommige soorten kunnen zelfs goed in brak water leven. We stoppen zeewieren in de groep macroalgen. Hierin kun je weer verschillende groepen plaatsen.

Er zijn drie groepen zeewieren: groenwieren, bruinwieren en roodwieren. Zeewieren komen in allerlei vormen en maten voor. Er zijn kelpsoorten die hele wouden onder de zee maken en je hebt kleine wieren zoals het Iers mos, dat niet groter wordt dan 20 centimeter.

De culinaire ontdekking van wieren neemt de laatste jaren een enorme vlucht. Ook in de Nederlandse restaurantkeukens wordt steeds vaker geëxperimenteerd met zeewier. Waarom ook niet? We hebben er meer dan genoeg van. Daarnaast eten we meer zeewier dan de meeste mensen denken. Neem bijvoorbeeld de Nori-rollen om de Sushi, of E407, een verdikkingsmiddel dat in veel van ons eten is verwerkt.

De in Nederland voorkomende zeewieren zijn bijna allen te eten. De volgende zeewieren zijn in Nederland te vinden:

Groenwieren:

  • Darmwier, borstelwier, zeesla, borstel, veder en viltwier

Bruinwier:

  • Blaaswier, zee-eik, kelp, Japans bessenwier, korstwier, kwastwier, zeespaghetti, knotswier

Roodwieren:

  • Dulse, rood hoorntjewier, Iers mos, boompjeswier, purperwier

Wil je meer weten over zeewieren, neem dan een kijkje op www.zeewierwijzer.nl . Dit is de meest complete Nederlandse site over zeewieren in het Nederlands. Hier staan goede afbeeldingen van bovenstaande wieren. Het herkennen van de wieren is vrij simpel en onthoudt er zijn in Nederland geen giftige zeewieren bekend.

Maar waar is het goed voor?

De algemene heilzame werkingen van wieren zijn de volgende:

  • Als masker werken ze goed tegen huidaandoeningen
  • Verwijderen darmwormen
  • Ontstekingsremmend
  • Bevorderen een gezonde schildklier
  • Verlagen de bloeddruk
  • Verminderen cholesterol

Dus vul je emmertje en neem de wieren mee naar huis!

Brood met knotswier

Ingrediënten deeg

  • 25 gram knotswierpoeder
  • 30g verse gist
  • 1 theelepel vloeibare honing
  • 150ml warm water
  • 150ml warme melk
  • 2 eetlepels koudgeperste koolzaadolie
  • 340g sterke witte broodmeel
  • 110g volkoren broodmeel
  • 1 afgeronde theelepel fijn zeezout
  • Olie en grof zeezout naar glazuur

Werkwijze:

  • Los de gist en honing op in een beetje warm
  • Meng deze met het resterende water , melk en olijfolie
  • Zeef het meel in een kom
  • Voeg geleidelijk de melk en gist mengsel toe
  • Kneed tot een zacht deeg voor minimaal 15 minuten tot het glad en elastisch is
  • Doe het deeg in een licht ingevette grote kom en dek af met huishoudfolie en laat het voor minimaal voor 1 uur totdat het in omvang verdubbeld is
  • Strooi nu geleidelijk het knotswierpoeder over het deeg en kneed al het poeder geleidelijk in het deeg.
  • Kneed net zolang totdat al het zeewier is opgenomen en maak er dan een bal van
  • Plaats het deeg in een broodvorm van minimaal 450 gram of leg het op een leg het deeg op een ingevette bakplaat
  • Snijd drie sneden boven op het deeg
  • Dek af met een theedoek en laat minimaal 15-20 minuten rijzen op een warme plaats tot het deeg kussenachtig en zacht aanvoelt
  • Verwarm de oven tot 220 ° C
  • Strijk het brood met olie en maal een beetje zeezout over de top
  • Bak gedurende 10 minuten zet dan de oven tot 190 ° C en verder bakken nog eens 25 minuten
  • Als je op de bodem van het brood tikt moet het hol klinken en het brood moet er goudbruin uitzien

Sushi van komkommer en Japans bessenwier

Ingrediënten:

  • ½ kop gehakte pastinaak
  • ¼ kop gezouten cashewnoten
  • ½ vel van rauwe nori
  • Halve kop geblancheerde Japans bessenwier
  • 1 komkommer
  • ½ avocado in blokjes
  • Paar druppels Japanse rijstwijnazijn

Werkwijze:

  • Verwijder het vel van de komkommer
  • Snijd met behulp van een dunschiller, snijd je de komkommer in ‘linten’ in de lengte.
  • Besprenkel de linten licht met wat rijstewijnazijn en leg opzij
  • Plaats de pastinaak, cashewnoten en het Japans bessenwier in de foodprocessor
  • Mix tot een massa die lijkt op rijst
  • Kruid met zout en peper
  • Leg op een uitgespreide lint een eetlepel mix en rol op
  • Top met een blokje avocado

Serveer er Japanse soyasaus en wasabi bij

| Geen categorie | , , ,